1826r - Sczegóły uwłaszczenia chłopów

G o g o l e wo

    Regulacja stosunków włościańskich nastąpiła w Gogolewie 6 października 1826 roku. W chwili wyjścia ustawy z dnia 6 maja 1819 roku było tu 25 gospodarstw włościańskich. W 1822 roku pięć z nich zawakowało i grunty ich przyłączono do dworu. Pozostałych 20 gospodarzy korzystało z 623 mórg 175 prętów, w tym było: ogrodów 4 morgi 63 pręty, roli 560 mórg 146 prętów i łąk 21 mórg i 146 prętów. Gospodarzami byli: Balcerowiak Sebastian, Balcerowiak Wawrzyn, Błaszyk Augustyn, Dominiak Mateusz, Dominiczak Paweł, Dupiczak Wojciech, Gębiak Jan, Mikołajczak Łukasz, Mikołajczak Tomasz, Musielak Franciszek, Musielak Paweł, Nowak Wawrzyn, Nowak Wojciech, Olsztyniak Feliks, Olsztyniak Wincenty, Płaczek Kazimierz, Sitarek Marcin, Skrzypek Szymon, Staszyk Franciszek, Zygmaniak Filip. Obowiązki ich wobec dworu były dla wszystkich równe - tygodniowo 6 dni zaprzężnych lub ręcznych, przy czym rodzaj pracy wyznaczał dziedzic. Prócz tego każdy gospodarz odprawiał rocznie 28 „darmochów incl. tłuk”, a wszyscy razem utrzymywali dworskiego stróża. Natomiast dziedzic dawał każdemu z nich w czasie wieńca garniec piwa i 1/5 garnca wódki, wolne pastwisko, a w razie potrzeby stawiał nowe budynki i przeprowadzał ważniejsze naprawy.
    Oprócz gospodarzy w Gogolewie istniało jedno gospodarstwo okupne młynarza Bogumiła Schneidra, mające 29 mórg 153 pręty. Stosunek młynarza do dworu nie podlegał regulacji.
    W procesie regulacyjnym przede wszystkim ustalono, że od św. Wojciecha 1826 roku gospodarze przestają dawać pracę zaprzężajną a pracować będą tylko w tygodniu 6 dni ręcznie i to przez najbliższy rok, gdyż od św. Wojciecha 1827 roku ustają wszelkie prace z wyjątkiem trzech dni pracy ręcznej w tygodniu i to na przeciąg jednego roku.
    Dziedzic wydzielił wyżej wymienionym gospodarzom równe kawałki roli, mianowicie łącznie z ogrodem po 28 mórg 72 pręty, czyli razem 568 mórg i 2 morgi dla sołtysa, z małym odchyleniem na korzyść poszczególnych włościan. Zgodził się też, by nowe osady ulokowano w przeciwieństwie do pierwszego planu po lewej i prawej stronie drogi do Rogowa, przez co wieś otrzymała lepszy kształt, a gospodarze lepsze grunty. Po lewej stronie było 11, po prawej 9 gospodarstw. Wszystkie gospodarstwa otrzymały swą rolę w jednym planie z wyjątkiem 2 gospodarzy, którzy mieli po dwie parcele. Grunty te, budynki i inwentarz, czyli „załoga”, przeszły na własność gospodarzy. Sześciu włościanom, których stodoły stały na odstąpionym teraz dworskim gruncie, dziedzic zobowiązał się postawić nowe stodoły w reglówkę długości 26 stóp, szerokości 20 i słupach 8 stóp wysokich. Gospodarze musieli wykonać jednak fundamenty, dać po 2 kopy słomy na dach, glinę i strychulec oraz wystrychować i wylepić ściany. W czterech gospodarstwach zastrzegł sobie dziedzic mieszkanie dla swych komorników do 1835 roku.
    Gospodarze dobrowolnie ofiarowali dziedzicowi, uważając, że inaczej działa mu się krzywda, rocznie 10 talarów z każdej osady. Daninę 24 grosza podzielono w ten sposób, że na ogólną sumę 201 tal. 15 gr. 8 fen. gospodarze przejęli na siebie 35 tal. 10 gr., czyli na każdego z nich po 1 tal. 23 sbr. gr.
    Dla dwóch wdów wyznaczono następujący deputat: 2 szafle żyta, 1 szefel grochu, 1 szefel jęczmienia, 2 zagony czteroskibowe na len, 4 zagony na kartofle, krowę na wolnej paszy, prosię i gęś do przychówku, wolne pomieszkanie, światło i opał.
    Kościołowi dawano dotychczas po 200 garncy żyta i owsa oraz 50 snopków żyta. Organiście 50 snopków żyta. Przy separacji ustalono, ponieważ z 25 gospodarzy pozostało 20, że dziedzic, który z 698 mórg 25 prętów przejął na siebie 128 mórg 25 prętów, będzie dawał kościołowi po 36 garncy żyta i owsa oraz 10 snopów żyta, a organiście 10 snopów żyta. Gospodarze natomiast przejęli na siebie rocznie od swoich 570 mórg po 164 garncy żyta i owsa, czyli każdy po 8,5 za każdego, 40 snopów zboża a dla organisty 40 snopów żyta.
    Na zaplanowaną szkołę, do której miały uczęszczać także dzieci z Niepartu, przeznaczono 6 mórg, z tego 5 mórg 90 prętów poza wsią. Na wyposażenie tej szkoły każdy gospodarz miał rocznie dawać 5 sbr. gr.
    Na szpital, który dziedzic zgodnie z wolą swego ojca zobowiązał się wystawić, przeznaczył przy drodze do Rogowa 4 morgi 90 prętów a przy budującym się już domu szpitalnym 90 prętów, czyli razem 5 mórg.
    Dla sołtysa wydzielono 4 morgi, z czego dziedzic dał 2 morgi a każdy z gospodarzy po 18 prętów. Do naprawy dróg mieli gospodarze dawać furmanki, komornicy zaś pracę ręczną. Drzewa przy drogach przypadły na własność gospodarzom z tym warunkiem, że zobowiązani byli do ich uzupełniania oraz napraw dróg i odnawiania przydrożnych rowów. Naprawę studzien i budowę nowych przejęła gmina na siebie podobnie jak sprawienie sprzętu przeciwpożarowego - „sikawek, wodowozów, drabin i haków”. Utrzymanie stróża nocnego miało na razie przypadać na dziedzica i gospodarzy aż do chwili, gdy gmina będzie miała swego.
    Gospodarstwa te ulegały z biegiem lat znacznemu rozdrobnieniu. Dla przykładu, jak taka pauperyzacja wsi wielkopolskiej się odbywała przytoczmy dane z 1885 roku. Zamiast 20 gospodarzy, jakich było w 1830 roku jest ich już 43, w tym 13 ma poniżej 1 ha (tzw. chałupnicy).
Nazwiska i wielkość osad mieszkańców Gogolewa w 1885 roku.


Imię i Nazwisko    Wielkość osad
Stefan Gembiak    6.08.70
Antoni Szymański    7.43.50
Jan Dupiczak    3.80.50
Marianna Kolibabka    0.32.25
Weronika Balcerowiak    3.81.60
Jan Świtała    3.90.30
Kazimierz Biegała    3.32.20
Michał Kolibabka    6.85.75
Bonawentura Karaś    3.57.70
Franciszek Duda    7.38.10
Franciszek Musielak    3.90.10
Wojciech Mikołajczak    4.24.19
Wiktoria Toporowicz    0.15.60
Wojciech Sitarek    0.22.20
Apolonia Gembiak    0.28.00
Tomasz Lisiecki    3.71.60
Franciszek Lisiecki    7.33.50
Łukasz Pokładek    3.07.40
Kazimierz Gębiak    0.16.70
Jakub Łapawa    1.74.00
Jan Andrzejewski    3.66.90
Franciszka Musielak    0.13.90
Szymon Frąckowiak    3.65.10
Józef Gembiak    1.86.60
Apolonia Kaczmarek    0.15.80
Szymon Grocki    0.27.20
Tomasz Kolber    9.25.90
Stanisław Musielak    7.69.70
Michał Łapawa    7.10.00
Bernard Olsztyniak    7.20.80
Ignacy Sitarek    3.65.40
Norbert Stróżyk    0.09.00
Hieronim Sobasik    0.43.40
Stanisław Wojciechowski    3.60.90
Kazimierz Gościański    3.73.80
Marianna Świtała    3.90.40
Walenty Biernaczyk    0.26.50
Marianna Musielak    0.13.90
Jakub Gubański    3.54.10
Hieronim Sobaszczyk    3.28.10
Antoni Wojciechowski    3.62.10
Ignacy Sytarek    3.53.90

 

źródło:wtg-gniazdo.org-- Robert Grupa -

Stronę odwiedziło 7156374 osób.
realizacja 2011: studio fabryka